Văn hóa là cầu nối, nền tảng vun đắp lòng tin
Việt Nam và Nhật Bản có lịch sử giao lưu văn hóa lâu đời, vì vậy, các hoạt động văn hóa, nghệ thuật trong khuôn khổ chuyến thăm được thiết kế trên cơ sở hiểu biết sâu sắc về văn hóa hai nước, từ cách lựa chọn loại hình, nội dung và không gian tổ chức. Văn hóa tiếp tục khẳng định vai trò là cầu nối, nền tảng vun đắp lòng tin và làm sâu sắc hơn quan hệ đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam – Nhật Bản.
Theo TS. Nguyễn Phương Hòa, điểm đặc biệt trong chuỗi hoạt động giao lưu văn hóa, nghệ thuật lần này là sự "tinh tế" trong ý tưởng và cách thức tổ chức.
Các hoạt động không chỉ thể hiện chiều sâu hiểu biết, sự trân trọng những giá trị văn hóa của mỗi quốc gia mà còn cho thấy cách thức đưa văn hóa truyền thống gắn kết với đời sống đương đại. Đây là các sáng kiến do Phu nhân Ngô Phương Ly khởi xướng, cho ý kiến về chuyên môn, đồng thời trực tiếp tham gia thực hành văn hoá, truyền cảm hứng cho cộng đồng nghệ sĩ sáng tạo và công chúng hai nước.
Chương trình giao lưu thời trang "Những sợi tơ gắn kết" khai thác chất liệu tơ lụa và những giá trị văn hóa truyền thống để tạo cảm hứng cho các thiết kế đương đại. Những giá trị văn hóa lâu đời được kế thừa, chuyển hóa thành các sản phẩm thời trang hiện đại, cho thấy khả năng kết nối giữa di sản, sáng tạo và công nghiệp văn hóa.
Bên cạnh đó, triển lãm Điêu khắc nhỏ Việt Nam-Nhật Bản "Đối thoại" là một hình thức giao lưu, trao đổi, kết nối giữa các nghệ sĩ Việt Nam và Nhật Bản. Thông qua ngôn ngữ nghệ thuật tạo hình, các nghệ sĩ có cơ hội chia sẻ góc nhìn, tư duy sáng tạo và những giá trị văn hóa của mỗi quốc gia.
Đặc biệt, hình ảnh Phu nhân Ngô Phương Ly trong trang phục kimono truyền thống, trải nghiệm trà đạo Nhật Bản đã để lại dấu ấn sâu sắc khi Phu nhân dành chén trà đầu tiên mời vị chủ nhà cao niên nhất, thể hiện chiều sâu văn hoá. Việc chủ nhà lựa chọn bộ trà cụ mang nét đẹp của những dòng gốm nổi tiếng của Việt Nam vào thế kỷ 16 thể hiện lịch sử giao lưu văn hoá lâu đời giữa hai dân tộc. Hình ảnh Phu nhân tại các sự kiện văn hoá nghệ thuật có sức lan tỏa lớn, góp phần tạo thiện cảm trong công chúng Nhật Bản, thông qua những kết nối về văn hoá để củng cố lòng tin và nền tảng hữu nghị.
Cùng với đó, chương trình Hòa nhạc hữu nghị đặc biệt Việt Nam - Nhật Bản, quy tụ các nghệ sĩ tài năng của Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam cùng hội ngộ và biểu diễn với các nghệ sĩ đang và từng biểu diễn tại các dàn nhạc danh tiếng của Nhật Bản, như Dàn nhạc Giao hưởng NHK, Dàn nhạc Giao hưởng thủ đô Tokyo... dưới sự chỉ huy của nhạc trưởng Honna Tetsuji mang tính biểu tượng cao của tinh thần hợp tác văn hoá giữa hai nước.
Cách lựa chọn các tiết mục biểu diễn gồm tác phẩm truyền thống của Nhật Bản, tác phẩm dân gian của Việt Nam và cùng hoà tấu tác phẩm kinh điển của thế giới thể hiện sự trân trọng những giá trị truyền thống đặc sắc của mỗi quốc gia, đồng thời tôn vinh những tinh hoa của nhân loại, Việt Nam và Nhật Bản cùng nhau đóng góp chung vào nền văn minh thế giới.
Theo TS. Nguyễn Phương Hòa, các hoạt động giao lưu văn hóa, nghệ thuật không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng, thể hiện chiều sâu quan hệ văn hóa giữa hai quốc gia mà còn tạo dựng nền tảng để các nghệ sĩ, nhà sáng tạo hai nước gặp gỡ, đối thoại và hợp tác, từng bước mở rộng cơ hội đồng sáng tạo, kết nối nguồn lực.
Quan trọng hơn, giao lưu văn hóa không chỉ dừng lại ở việc quảng bá hình ảnh mà còn tạo dựng sự tin cậy, thấu hiểu giữa nhân dân hai nước. Đây là nền tảng quan trọng để mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực khác, đặc biệt là du lịch và công nghiệp văn hóa.
Để các hoạt động ngoại giao văn hóa phát huy hiệu quả bền vững, TS. Nguyễn Phương Hòa cho rằng, cần tiếp tục duy trì những mô hình hợp tác đã được hình thành, đồng thời mở rộng sự tham gia của các địa phương, thiết chế văn hóa và cộng đồng sáng tạo hai nước.
Chương trình Hòa nhạc hữu nghị đặc biệt Việt Nam - Nhật Bản là kết quả của nhiều năm phối hợp giữa Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam (VNSO), nhạc trưởng Honna Tetsuji và các đối tác Nhật Bản, trong đó có các nghệ sĩ, dàn nhạc đến từ tỉnh Kanagawa. Việc lựa chọn Kanagawa cũng gắn với quan hệ hợp tác lâu đời giữa Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam với chính quyền địa phương này.
Đáng chú ý, Lễ hội Việt Nam tại Kanagawa đã được duy trì liên tục trong 10 năm, do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam phối hợp cùng Chính quyền tỉnh Kanagawa và Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản tổ chức, sự kiện đã trở thành hoạt động thường niên được người dân Nhật Bản và cộng đồng người Việt Nam tại đây mong đợi.
Thông qua lễ hội, văn hóa Việt Nam có cơ hội tỏa sáng tại Nhật Bản, giúp cộng đồng người Việt thêm tự hào về bản sắc văn hoá dân tộc, đồng thời tạo điều kiện để người dân Nhật Bản trực tiếp tiếp xúc, trải nghiệm và hiểu hơn về văn hóa Việt Nam.
Ở chiều ngược lại, tỉnh Kanagawa cũng tổ chức các hoạt động giới thiệu văn hóa tại Việt Nam, năm nay, trong tháng 11, sẽ diễn ra Lễ hội Kanagawa tại Hà Nội năm 2026, đồng thời triển khai thành lập Văn phòng đại diện của Trung tâm Xúc tiến công nghiệp tỉnh Kanagawa tại Hà Nội. Những sự kiện giao lưu giữa Việt Nam và Nhật Bản cho thấy hợp tác văn hóa không chỉ là hoạt động quảng bá mà đang từng bước trở thành sự sẻ chia và thụ hưởng các giá trị văn hóa giữa hai quốc gia.
Một định hướng quan trọng khác là gắn kết ngoại giao văn hóa với phát triển du lịch. Trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, trên cơ sở tầm nhìn chiến lược mới của quan hệ hai nước, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đã nhất trí thông qua Tuyên bố Tầm nhìn chung Việt Nam - Nhật Bản nhằm thúc đẩy quan hệ "Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Nhật Bản vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới" lên tầm cao mới, trên tinh thần "Đối tác đồng hành, đồng kiến tạo, cùng có lợi, vì tăng trưởng chất lượng cao, tự chủ chiến lược và tự cường".
Việc hai nhà lãnh đạo nhất trí xác định Năm Hợp tác Du lịch Việt Nam - Nhật Bản (2027-2028), sẽ tạo thêm động lực để triển khai các chương trình quảng bá, xúc tiến và xây dựng sản phẩm du lịch liên kết. Thông qua các sự kiện văn hóa, hai bên có thể giới thiệu những điểm đến, sản phẩm du lịch đặc sắc, tạo điều kiện để người dân hai nước hiểu hơn về đất nước, con người của nhau.
Mở rộng hợp tác công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo
Bên cạnh những hoạt động giao lưu truyền thống, hợp tác Việt Nam – Nhật Bản cần được mở rộng sang các lĩnh vực công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo, trong đó có những ngành Nhật Bản sở hữu thế mạnh như công nghiệp trò chơi điện tử (game), hoạt hình và điện ảnh.
Thực tế, các hoạt động quảng bá điện ảnh Việt Nam tại Liên hoan phim Quốc tế Tokyo lần thứ 39 cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn đến việc mở rộng giao lưu, kết nối giữa các nhà làm phim và giới sáng tạo hai nước.
Đây là hướng hợp tác có nhiều tiềm năng, bởi Việt Nam có nguồn tài nguyên văn hóa phong phú, trong khi Nhật Bản có kinh nghiệm, công nghệ và hệ sinh thái công nghiệp sáng tạo phát triển. Việc kết nối thế mạnh của hai bên sẽ tạo cơ hội hình thành những sản phẩm văn hóa có khả năng tiếp cận thị trường quốc tế.
Đặc biệt, việc Việt Nam tham gia Triển lãm Thế giới Osaka Kansai 2025 (EXPO 2025) trong sáu tháng đã tạo cơ hội quan trọng để giới thiệu hình ảnh, văn hóa và con người Việt Nam tới công chúng Nhật Bản và quốc tế. Các hoạt động hợp tác cũng nằm trong tổng thể chiến lược văn hóa đối ngoại của Việt Nam, gắn với việc triển khai các định hướng lớn về phát triển văn hóa và hội nhập quốc tế, đặc biệt Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam.
Đề cập đến định hướng ngoại giao văn hóa năm 2027, Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế cho biết, đây là năm có nhiều hoạt động đối ngoại quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đảm nhiệm vai trò nước chủ nhà đăng cai Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) 2027.
Đây không chỉ là cơ hội để Việt Nam khẳng định vị thế của một nền kinh tế năng động, có khả năng kết nối và thúc đẩy hợp tác trong khu vực mà còn là dịp quảng bá những giá trị văn hóa đặc sắc của đất nước.
Trong bối cảnh đó, văn hóa, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo cần được nhìn nhận như những động lực mới cho tăng trưởng kinh tế. Thông qua các hoạt động trong khuôn khổ APEC, các nhà lãnh đạo, doanh nhân và đại diện các nền kinh tế có cơ hội trực tiếp trải nghiệm văn hóa Việt Nam, tìm hiểu bản sắc dân tộc và những giá trị đặc trưng của đất nước.
Từ việc giới thiệu bản sắc văn hóa, Việt Nam có thể từng bước xây dựng thương hiệu, phát triển các sản phẩm mang dấu ấn riêng và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Đây là cách chuyển hóa các giá trị văn hóa thành giá trị kinh tế, tạo ra những sản phẩm có thương hiệu và bản sắc, đồng thời phát huy sức mạnh mềm quốc gia trong hội nhập quốc tế.
Thực tế, trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân đã mở ra những triển vọng hợp tác mới. Có thể thấy, các hoạt động giao lưu văn hoá, nghệ thuật đang từng bước thắt chặt tình hữu nghị giữa hai dân tộc, tạo dựng lòng tin, sự thấu hiểu và mở ra những hợp tác lâu dài.
Minh Thư
