TS. Ngô Phương Lan, Phó Trưởng Tiểu ban Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật, Hội đồng Lý luận Trung ương, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam
TS. Ngô Phương Lan, Phó Trưởng Tiểu ban Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật, Hội đồng Lý luận Trung ương, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam nhấn mạnh nội dung trên trong buổi trao đổi với Báo Điện tử Chính phủ xung quanh Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành ngày 7/1/2026 về phát triển văn hóa trong kỷ nguyên mới.
Lần đầu tiên văn hóa được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với kinh tế và thị trường
Dưới góc nhìn của một nhà quản lý, một người đã gắn bó với văn hóa lâu năm, đặc biệt là với lĩnh vực điện ảnh, xin bà đánh giá về những giá trị nổi bật, cốt lõi và điểm mới của Nghị quyết 80-NQ/TW!
TS. Ngô Phương Lan: Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hoá là một quyết sách có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Nghị quyết tiếp tục khẳng định văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, đồng thời nhấn mạnh vai trò của văn hoá như một nguồn lực nội sinh, một động lực quan trọng cho phát triển bền vững đất nước. Tuy nhiên điều quan trọng nữa là Nghị quyết đã đặt phát triển văn hóa trong bối cảnh hội nhập quốc tế, đó là sự chủ động hội nhập. Đây cũng là hướng đi và phương thức mà bản thân tôi và Hiệp hội Xúc tiến Phát triển Điện ảnh Việt Nam đang nỗ lực thực hiện. Nếu mình không chủ động thì không thể nắm bắt được những cơ hội hợp tác, để giới thiệu một cách thuyết phục đất nước, con người Việt Nam nói chung, điện ảnh Việt Nam nói riêng ra thế giới và đưa tinh hoa văn hoá-điện ảnh thế giới đến với công chúng Việt Nam.
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và cạnh tranh ngày càng gay gắt về giá trị, bản sắc và sức mạnh mềm, đặc biệt là với sự phát triển như vũ bão của trí tuệ nhân tạo, khi có ý tưởng là cần phải thực hiện ngay. Do đó, sự chủ động là rất quan trọng. Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị thể hiện tầm nhìn chiến lược, lâu dài và kịp thời của Đảng đối với sự nghiệp chấn hưng và phát triển văn hoá Việt Nam.
Điểm mới mà tôi thấy rất thú vị ở Nghị quyết 80-NQ/TW là cách tiếp cận toàn diện và hiện đại đối với phát triển văn hóa. Lần đầu tiên văn hóa được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với kinh tế, thị trường và các ngành công nghiệp văn hoá, coi sản phẩm văn hoá là một nguồn lực phát triển và là thành tố quan trọng của "sức mạnh mềm" quốc gia.
Khi đề cập đến ngành văn hóa, công nghiệp văn hóa trong đó có điện ảnh thì phải nói đến thị trường. Nếu không có thị trường thì không thể xây dựng được nền công nghiệp văn hóa.
Những năm gần đây và năm 2025, sự phát triển của thị phần phim nội địa đã tạo nên sự hào hứng và khẳng định được sức mạnh nội sinh của điện ảnh Việt Nam
Ở lĩnh vực điện ảnh, điều đó được thể hiện rõ ràng. Hiện nay thị trường điện ảnh Việt Nam đang phát triển với tốc độ rất nhanh. Đặc biệt trong những năm gần đây và năm 2025, sự phát triển của thị phần phim nội địa đã tạo nên sự hào hứng và khẳng định được sức mạnh nội sinh của điện ảnh Việt Nam. Điều đáng mừng là trong năm qua phim về đề tài chiến tranh lập kỷ lục với doanh thu lớn nhất trong lịch sử điện ảnh Việt Nam. Từ thực tế đó cho thấy, sản phẩm văn hóa là nguồn lực phát triển và cũng là thành tố quan trọng của "sức mạnh mềm" quốc gia. Tuy nhiên, cũng phải nói đến năm 2025 là năm có nhiều sự kiện đặc biệt, nhiều ngày lễ lớn trọng đại của dân tộc nên các tác phẩm đề tài truyền thống, chiến tranh được khán giả tiếp nhận vô cùng hào hứng, các phim Mưa đỏ, Địa đạo hay phim Tử chiến trên không… gây tiếng vang mạnh mẽ và thành công lớn về doanh thu. Đáng mừng là năm 2025, thị trường điện ảnh Việt Nam cũng tăng trưởng mạnh (27%) trong khi các thị trường điện ảnh ở trong khu vực còn chưa kịp phục hồi so với trước dịch COVID-19.
Bên cạnh đó Nghị quyết 80-NQ/TW nhấn mạnh vai trò của thể chế, chính sách, nguồn lực cho phát triển văn hóa, của khoa học công nghệ... tạo tiền đề để tháo gỡ những "điểm nghẽn" lâu nay ở lĩnh vực này. Tuy nhiên để phát triển văn hóa, gắn văn hóa với sự phát triển của công nghiệp văn hóa và thị trường cần phải có cơ chế hợp tác công tư phù hợp, đúng quy luật phát triển bền vững. Hiện nay, hợp tác công tư đang là "điểm nghẽn" trong phát triển văn hóa, trong đó điện ảnh nhìn thấy rõ ràng nhất, trong hợp tác giữa đơn vị phát hành- rạp chiếu và nhà sản xuất phim.
Tóm lại, Nghị quyết 80-NQ/TW đã tạo ra bước đột phá quan trọng khi mở ra một hành lang chính sách đồng bộ để văn hoá phát triển gắn với thị trường và hội nhập quốc tế. Khi văn hoá được nhìn nhận như một lĩnh vực có khả năng tạo ra giá trị kinh tế, các chủ thể sáng tạo sẽ có thêm động lực và điều kiện để đầu tư, sáng tạo và phát triển bền vững. Đặc biệt, Nghị quyết tạo cơ sở thúc đẩy xã hội hoá, thu hút nguồn lực ngoài Nhà nước và tăng cường hợp tác công – tư trong lĩnh vực văn hoá, qua đó nâng cao hiệu quả đầu tư và sức cạnh tranh của các sản phẩm văn hoá Việt Nam.
Phát triển công nghiệp văn hoá, thương hiệu quốc gia gắn với du lịch là một định hướng đúng và phù hợp với xu thế phát triển chung của thế giới
Một trong những nhiệm vụ giải pháp mà Nghị quyết đặt ra là: Thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp văn hoá, thị trường văn hoá, định vị sản phẩm văn hoá thương hiệu quốc gia gắn với phát triển du lịch văn hoá. Bà đánh giá như thế nào về vấn đề này?
TS. Ngô Phương Lan: Phát triển công nghiệp văn hoá, thương hiệu quốc gia gắn với du lịch là một định hướng rất đúng và phù hợp với xu thế phát triển chung của thế giới. Các ngành công nghiệp văn hoá, trong đó có điện ảnh, không chỉ tạo ra giá trị kinh tế mà còn góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người và bản sắc văn hoá Việt Nam ra quốc tế.
Khi sản phẩm văn hoá được gắn với du lịch văn hoá và thương hiệu quốc gia, sẽ hình thành những chuỗi giá trị mới, tạo ra các trải nghiệm độc đáo cho du khách, đồng thời nâng cao vị thế và sức hấp dẫn của Việt Nam trên bản đồ văn hoá – du lịch thế giới.
Trong thời gian qua, Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam dường như đã đi đúng hướng với những gì Nghị quyết đã đặt ra. Nhất là trong năm 2025 với những hoạt động xúc tiến phát triển điện ảnh ở nước ngoài như Hoa Kỳ (tại 4 thành phố Los Angeles, Washington DC, New York và Boston), Hàn Quốc (Liên hoan phim quốc tế Busan), Nhật Bản (Liên hoan phim quốc tế Tokyo), Pháp (Liên hoan phim Cannes, Tuần lễ Điện ảnh "Hành trình ánh sáng)... chúng tôi đã góp phần đưa hình ảnh đất nước, giới thiệu môi trường làm phim và những tác phẩm điện ảnh Việt Nam ra thế giới, thu hút các nhà làm phim và những người quan tâm đến với Việt Nam. Đặc biệt, chuyến công tác tại Hoa Kỳ đã tạo tiền đề để năm 2026 chúng tôi tổ chức "Tiêu điểm Điện ảnh Hoa Kỳ" trong Liên hoan phim châu Á-Đà Nẵng lần thứ tư - chương trình không chỉ giới thiệu một nền điện ảnh với những bộ phim Hollywood như khán giả thường biết mà còn giới thiệu lịch sử phát triển của điện ảnh thế giới. Bởi vì điện ảnh Hoa Kỳ là "tấm gương" của điện ảnh thế giới, phát triển mạn mẽ từ thời "phim câm", ghi dấu ấn qua từng thập niên của Thế kỷ XX cho đến ngày nay. Tại Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng chúng tôi đã và sẽ tổ chức nhiều workshop "Ươm mầm tài năng", "Vườn ươm dự án" nhằm phát hiện các tài năng trẻ, mời các chuyên gia giỏi, có uy tín trên thế giới đến Việt Nam để trao đổi, đào tạo cho những nhà làm phim trẻ.
Yếu tố quyết định là con người và thể chế
Theo bà, đâu là yếu tố quyết định để triển khai Nghị quyết 80-NQ/TW hiệu quả trong thực tế?
TS. Ngô Phương Lan: Tôi rất mừng là Nghị quyết 80-NQ/TW đã đặt ra những mục tiêu và giải pháp rất cụ thể. Để Nghị quyết thực sự đi vào cuộc sống, yếu tố quyết định là con người và thể chế. Cần có đội ngũ cán bộ quản lý văn hoá có tư duy đổi mới, am hiểu thực tiễn và đủ năng lực triển khai chính sách.
Song song với đó là việc nhanh chóng cụ thể hoá Nghị quyết bằng các chương trình, kế hoạch hành động thiết thực, khả thi; ưu tiên hoàn thiện khung pháp lý cho các ngành công nghiệp văn hoá và đầu tư cho phát triển nguồn nhân lực sáng tạo chất lượng cao.
Những mục tiêu và giải pháp rất cụ thể mà Nghị quyết đưa ra sẽ có tác động lớn đến các hoạt động văn hóa nhất là đối với tổ chức xã hội nghề nghiệp như Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam. Trong thời gian qua Hiệp hội đã nỗ lực hoạt động bằng khả năng của mình từ niềm say mê, yêu ngành, yêu nghề để xây dựng những chương trình, sự kiện, các hoạt động xúc tiến hợp tác hiệu quả, góp phần tạo nên thương hiệu cho điện ảnh Việt Nam.
Đơn cử như việc tổ chức Liên hoan phim châu Á-Đà Nẵng (DANAFF), muốn xây dựng được thương hiệu Liên hoan phim quốc tế phải duy trì sự ổn định và phát triển. 3 năm vừa qua DANAFF đã làm được điều đó. DANAFF tuy mới ra đời nhưng là "sân chơi" rất chuyên nghiệp và ngày càng khẳng định uy tín của mình. Với tổ chức xã hội nghề nghiệp như Hiệp hội để tự lực cánh sinh tổ chức một Liên hoan phim tầm cỡ quốc tế thành công qua 3 kỳ vừa qua, thu hút được các nền điện ảnh lớn trên thế giới đến tham dự là cả chặng đường khó khăn, nhiều vất vả, gian truân.
Trong thời gian tới, Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam sẽ tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến, hợp tác quốc tế, đưa điện ảnh Việt Nam đến gần hơn với thế giới và đưa điện ảnh thế giới đến với công chúng trong nước.
Hiệp hội cũng sẽ tích cực tham gia đóng góp ý kiến xây dựng chính sách, phát hiện và góp phần hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực, nâng cao chất lượng các hoạt động điện ảnh, hướng tới mục tiêu xây dựng điện ảnh Việt Nam trở thành một ngành công nghiệp văn hoá có sức cạnh tranh, đóng góp hiệu quả cho phát triển kinh tế – xã hội và quảng bá hình ảnh quốc gia./.
Diệp Anh
