Tác phẩm trưng bày tại triển lãm Báu vật từ cội nguồn
Từ Phùng Nguyên đến Sa Huỳnh - Đông Sơn, mỗi hiện vật là một dấu tích còn lại của con người từ hàng nghìn năm trước. Qua đất nung, hình khối và những đường hoa văn, chúng ta có thể nhận ra bàn tay, tư duy sáng tạo và cảm quan thẩm mỹ của những cộng đồng cư dân cổ. Đó không chỉ là những cổ vật được lưu giữ từ quá khứ.
Đó là những dấu tích của một di sản văn minh từ cội nguồn.Những hiện vật đưa chúng ta trở về những lớp trầm tích văn hóa cách nay hàng nghìn năm, nơi đất và lửa, kỹ thuật và tư duy sáng tạo đã kết tinh thành những hình thức nghệ thuật đặc sắc. Từ những đường khắc tinh tế trên gốm Phùng Nguyên đến cấu trúc khỏe khoắn của gốm Sa Huỳnh - Đông Sơn, triển lãm kể câu chuyện về kỹ thuật, thẩm mỹ, đời sống tinh thần và sức sáng tạo của những cộng đồng cư dân cổ trên hành trình hình thành diện mạo văn hóa Việt Nam.
Tác phẩm gốm thời Phùng Nguyên
Đó là những đường nét đầu tiên của nghệ thuật gốm Việt cổ. Văn hóa Phùng Nguyên phân bố chủ yếu ở vùng trung du và châu thổ Bắc Bộ, có niên đại khoảng 4.000 - 3.500 năm cách ngày nay, là một trong những văn hóa tiêu biểu thuộc sơ kỳ thời đại đồ đồng ở miền Bắc Việt Nam.
Sưu tập giới thiệu 9 hiện vật, với nhiều loại hình đặc sắc như bát bồng, bình miệng loe, cổ thót, thân phình, bình chân đế và những đồ đựng có tạo hình khác biệt. Một số hiện vật mang đặc điểm chuyển tiếp Phùng Nguyên - Đồng Đậu, cho thấy tư duy tạo khối ngày càng phong phú của cư dân đương thời.
Tác phẩm gốm thời Phùng Nguyên
Điểm đặc biệt của gốm Phùng Nguyên nằm ở nghệ thuật trang trí. Trên bề mặt được miết láng, người xưa sử dụng kỹ thuật khắc vạch, in chấm, chấm dải, văn thừng, in nan đan, tạo nên những mô-típ chữ S và biến thể được tổ chức thành các băng hoa văn giàu nhịp điệu.
Qua những hiện vật còn lại sau hàng nghìn năm, có thể cảm nhận một trình độ kỹ thuật cùng cảm quan thẩm mỹ tinh tế đã sớm hình thành trong đời sống của cư dân Việt cổ.
Phùng Nguyên cũng mở đầu một chặng phát triển quan trọng của các văn hóa tiền Đông Sơn ở lưu vực sông Hồng, tiếp nối qua Đồng Đậu - Gò Mun - Đông Sơn.
Tác phẩm Bình tạo hình bò
Một tạo tác đặc biệt của văn hóa Phùng Nguyên, có niên đại khoảng 4.000 - 3.800 năm cách ngày nay, Bình tạo hình bò là một hiện vật đặc biệt trong triển lãm.
Được chế tác bằng đất nung màu đỏ nhạt, hiện vật kết hợp độc đáo giữa công năng của một đồ đựng và nghệ thuật tạo hình động vật. Con bò được thể hiện trong tư thế đứng, thân dài, chân cao, sừng nhọn và thân tạo khoang rỗng.
Tác phẩm Bình tạo hình bò
Người nghệ nhân cổ không đơn thuần sao chép hình dáng tự nhiên mà đã khái quát, cách điệu để tạo nên một hình khối khỏe khoắn, cân đối và giàu biểu cảm. Trên thân là những băng hoa văn chữ S nối tiếp, một mô-típ đặc trưng của nghệ thuật gốm Phùng Nguyên.
Đáng chú ý, bộ phận sinh dục của con vật được thể hiện rõ, gợi liên tưởng đến quan niệm phồn thực, sức sinh sôi và sự tiếp nối của sự sống trong tư duy của cộng đồng cư dân nông nghiệp cổ.
Sự hòa quyện giữa công năng, tạo hình, hoa văn và hàm ý biểu tượng đã làm nên giá trị nghệ thuật đặc biệt của hiện vật.
Tác phẩm gồm thời Sa Huỳnh- Đông Sơn: Gặp gỡ giữa những không gian văn hóa
Sa Huỳnh và Đông Sơn là hai văn hóa khảo cổ tiêu biểu của thời đại kim khí trên lãnh thổ Việt Nam. Hai nền văn hóa hình thành trong những không gian địa lý khác nhau nhưng đã có những vùng tiếp xúc, trao đổi và giao lưu đáng chú ý. Sưu tập gồm 15 hiện vật gốm, có niên đại chủ yếu khoảng 2.300 - 2.000 năm cách ngày nay.
Nổi bật là những bình dáng con tiện, cổ cao, vai xuôi, thân nở cùng hệ chân đế cao hoặc thấp choãi. Những đường gờ phân chia cổ - vai - thân - chân đế tạo nên cấu trúc hình khối mạch lạc, vừa khỏe khoắn vừa thanh thoát.
Gốm thời Sa Huỳnh- Đông Sơn
Hoa văn chữ S biến thể, sóng nước, ô caro, tam giác, đường song song và chấm dải được tổ chức thành những băng trang trí chặt chẽ, tạo nên nhịp điệu chuyển động quanh thân bình.
Đặc biệt, tại những vùng chuyển tiếp ở Bắc Trung Bộ như Bãi Cọi (Hà Tĩnh), các yếu tố Sa Huỳnh và Đông Sơn cùng hiện diện, cho thấy quá trình giao lưu và tiếp biến giữa những cộng đồng cư dân miền Bắc và miền Trung.
Những hiện vật vì thế không chỉ cho thấy trình độ chế tác và tư duy thẩm mỹ phát triển, mà còn kể câu chuyện về một không gian văn hóa mở - nơi những truyền thống khác nhau gặp gỡ, tương tác và cùng góp phần làm phong phú diện mạo văn hóa Việt Nam thời Sơ sử.
Anh Chi Bảo (Giám đốc Bảo tàng Gốm thời dựng nước) chia sẻ về triển lãm Báu vật từ cội nguồn: “Báu vật” ở đây, với tôi, không nằm ở giá trị vật chất hay sự quý hiếm của một món đồ. Đó là những gì còn lại từ cội nguồn, giúp người hôm nay nhận ra mình đã được bắt đầu từ đâu.
Có những lúc ngồi thật lâu trước một cổ vật ba, bốn nghìn năm tuổi, lòng mình tự nhiên chậm lại. Một dáng bình, một đường khắc, một hình con vật… vẫn còn đó, mang theo dấu tay và đời sống của những con người đã từng sống trên mảnh đất này.
Những tác phẩm gốm được trưng bày tại triển lãm
Tổ tiên tưởng như rất xa, nhưng qua những vật thể đang hiện hữu ngay trước mắt, khoảng cách hàng nghìn năm bỗng trở nên gần hơn. Tôi nghĩ con người rất tự nhiên: khi có sự kết nối, ta sẽ có tình cảm. Khi có tình cảm, ta muốn hiểu hơn, gần hơn và trân quý hơn. Di sản cũng vậy.
Có kết nối thì có tình cảm. Có tình cảm thì có thương mến. Và khi đã thương mến, tự nhiên ta muốn gìn giữ và trao lại cho những người đến sau. Với tôi, đó là ý nghĩa của “Báu vật từ Cội nguồn”.
